Muzeum Stutthof w Sztutowie to jedno z tych miejsc, które zmuszają do refleksji. Położone na Mierzei Wiślanej, między Stegną a Sztutowem, dokumentuje historię niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady, który działał od 2 września 1939 roku do 9 maja 1945 roku. To był najdłużej funkcjonujący nazistowski obóz śmierci na terenie Polski. Przez jego bramy przeszło około 110 tysięcy więźniów z ponad 30 narodowości, z czego około 65 tysięcy straciło życie.
Muzeum powstało w 1962 roku staraniem byłych więźniów obozu. Zajmuje dziś około 20 hektarów z pierwotnych 120, które obóz obejmował pod koniec wojny. To miejsce, które łączy funkcję muzeum historycznego z przestrzenią pamięci – tu nie chodzi tylko o oglądanie eksponatów, ale o zetknięcie się z autentycznymi śladami tragedii.
- autentyczne ślady tragedii
- zachowane baraki więźniarskie
- przejmujące komora gazowa
- monumentalny pomnik Walki i Męczeństwa
- interaktywne wystawy edukacyjne
Co zobaczysz na terenie byłego obozu
Zwiedzanie zaczyna się od bramy głównej, zwanej Bramą Śmierci. Wewnątrz zachowało się kilka drewnianych baraków więźniarskich z lat 1939-1940, które stanowią część Starego Obozu. W barakach urządzono wystawy stałe pokazujące życie więźniów, system kar i warunki bytowe. Jeden z baraków – kantyna – prezentuje pozostałości obuwia więźniów i dokumentację fotograficzną z 1945 roku.
W baraku administracyjnym, zwanym BUNKRY, można zobaczyć system kar obozowych. Baraki nr 8 i 8a przedstawiają historię Wolnego Miasta Gdańska, politykę nazistowską, początki obozu Stutthof oraz losy Żydów. Blok Kobiecy dokumentuje transport więźniów, grabież ich mienia, warunki życia i nielegalną działalność oporu.
Na terenie muzeum zachowała się murowana komora gazowa oraz budynek krematorium. Latem 1942 roku zainstalowano tu pierwszy piec krematoryjny, który później zastąpiono dwoma nowymi. To jedne z najbardziej przejmujących punktów zwiedzania. Można też zobaczyć budynek komendantury z garażami, przestrzeń dawnych ogrodów warzywnych i szklarni.
Poza Starym Obozem znajdują się puste dziś pola tzw. Nowego Obozu i Obozu Żydowskiego. W 1944 roku Stutthof stał się częścią planu „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, przekształcając się w obóz zagłady. Na terenie muzeum stoi też monumentalny pomnik Walki i Męczeństwa autorstwa Wiktora Tołkina oraz krzyż upamiętniający męczeństwo chrześcijan, umieszczony między krematorium a komorą gazową.
Stutthof był pierwszym obozem założonym przez nazistów poza granicami przedwojennej Rzeszy – powstał już 2 września 1939 roku, zaledwie dzień po wybuchu II wojny światowej. Początkowo służył jako obóz cywilny dla Polaków i Żydów z Pomorza, a od 1942 roku funkcjonował jako obóz koncentracyjny.
Wystawa główna i projekcje filmowe
Wystawa główna znajduje się w oryginalnych poobozowych budynkach. Pokazuje rozwój obozu – od budowy Starego Obozu z 10 barakami przez więźniów w 1940 roku, przez powstanie Nowego Obozu i zakładów zbrojeniowych w latach 1942-1943. Trasa zwiedzania jest dodatkowo oznaczona tablicami historycznymi ze zdjęciami archiwalnymi.
W budynku kina wyświetlane są filmy dokumentalne – głównie kroniki sowieckie i polskie z lat 1945-1946. Latem projekcje odbywają się co pół godziny i trwają od 20 do 30 minut. W repertuarze znajdziesz filmy „Stutthof kilka dni później” oraz „Szubienice Stutthofu”. Projekcje są płatne – bilet kosztuje 5 złotych.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum Stutthof to przede wszystkim miejsce dla dorosłych i młodzieży powyżej 13 roku życia. Ze względu na brutalność prezentowanych treści nie zaleca się zwiedzania z młodszymi dziećmi – choć formalnie mogą zwiedzać muzeum pod opieką dorosłych, to decyzja należy do rodziców. Młodzież może zwiedzać bez ograniczeń.
To miejsce dla miłośników historii, osób zainteresowanych II wojną światową, ale też dla każdego, kto chce zrozumieć mechanizmy zła i oddać hołd ofiarom. Muzeum odwiedzają zarówno Polacy, jak i turyści zagraniczni – w 2017 roku było to prawie 107 tysięcy osób, z czego 12-15% stanowili obcokrajowcy.
Teren jest dostępny dla osób z wózkami – można się poruszać po obozie z wózkiem dziecięcym, choć nie ma specjalnych udogodnień dla rodziców z dziećmi.
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie
Na zwiedzanie Muzeum Stutthof warto zarezerwować około 2 godzin. To czas potrzebny na spokojne przejście trasą, obejrzenie wystaw w barakach i chwilę zadumy przy najważniejszych miejscach pamięci.
Jeśli zdecydujesz się na zwiedzanie z przewodnikiem, to wersja podstawowa trwa do 1,5 godziny, a rozszerzona – do 2 godzin. Dostępne są też audioguidy dla osób preferujących zwiedzanie we własnym tempie. Oprowadzanie możliwe jest w językach: polskim, angielskim, hiszpańskim i holenderskim.
Muzeum Stutthof jest instytucją podległą bezpośrednio Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2009 roku zostało odznaczone Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a w latach 2011-2012 otrzymało nagrodę Ministra Kultury.
Praktyczne informacje – ceny i godziny otwarcia
Wstęp na teren muzeum jest bezpłatny. To ważna informacja – zwiedzanie wystawy głównej, baraków i terenu byłego obozu nie kosztuje nic. Płatne są jedynie projekcje filmów (5 zł) oraz oprowadzanie z przewodnikiem.
Godziny otwarcia:
- Poniedziałek: 10:00-17:00 (ostatnie wejście o 16:30)
- Wtorek-niedziela: 9:00-17:00 (ostatnie wejście o 16:30)
Muzeum działa przez cały rok, choć godziny mogą się różnić w zależności od sezonu. Są też dni, w które Biuro Obsługi Zwiedzających jest zamknięte – warto sprawdzić kalendarz na stronie muzeum przed wizytą.
Biuro Obsługi Zwiedzających mieści się w dawnej wartowni przy głównym wejściu do muzeum. Tu można uzyskać wszystkie informacje, zakupić bilety na projekcje i publikacje związane z historią Stutthofu.
Jak dojechać do Sztutowa
Muzeum znajduje się w Sztutowie przy ul. Muzealnej 6, około 35 km na wschód od Gdańska. Dojazd samochodem jest najprostszym rozwiązaniem – z Gdańska jedzie się przez Stegnę wzdłuż Mierzei Wiślanej. Na miejscu dostępny jest parking całoroczny, niestrzeżony, samoobsługowy. Za parking pobierana jest opłata.
Komunikacją publiczną można dojechać autobusem nr 870 z Gdańska. Trzeba jednak pamiętać, że częstotliwość kursów jest ograniczona. Warto dokładnie sprawdzić godzinę odjazdu ostatniego autobusu powrotnego – po jego odjeździe powrót komunikacją publiczną może być niemożliwy. Uber nie dociera do Sztutowa, a zamówienie taksówki może być trudne lub niemożliwe. Jeśli korzystasz z taksówki, upewnij się, że kierowca poczeka.
Ważne zasady podczas wizyty: Charakter miejsca wymaga odpowiedniego stroju i godnego zachowania. Dzieci poniżej 13 lat mogą zwiedzać muzeum tylko pod opieką dorosłych. Muzeum nie zapewnia szatni ani przechowalni bagażu. Na teren nie można wjeżdżać pojazdami mechanicznymi ani rowerami.
Od 2015 roku Muzeum Stutthof prowadzi Oddział – Muzeum Piaśnickie w Wejherowie, które upamiętnia inną tragedię z czasów okupacji niemieckiej na Pomorzu.
Muzeum Stutthof to miejsce szczególne. Nie jest to typowa atrakcja turystyczna – to przestrzeń pamięci i refleksji nad najciemniejszą kartą historii XX wieku. Wizyta tu pozostawia trwały ślad i przypomina, jak ważne jest, by pamięć o ofiarach przetrwała. Kontakt z muzeum: tel. 55 247 83 53 lub 798 418 024, email: [email protected].