Żuławski Park Historyczny w Nowym Dworze Gdańskim to miejsce, które mieści się w budynku starej mleczarni z 1902 roku. Kiedyś produkowały tu sery szwajcarskie, dziś można poznać historię regionu, który przez wieki walczył z wodą. To nie jest typowe muzeum z eksponatami za szkłem – tutaj można pokręcić pompą odwadniającą, zobaczyć fragment ostatniego wiatraka z Żuław czy wejść na strych pełen starych przedmiotów.
Budynek przy ulicy Kopernika 17 ma swoją historię. Szwajcar Leonhard Krieg założył tu mleczarnię, która razem z innymi zakładami rodziny przerabiała 50 tysięcy litrów mleka dziennie. Po wojnie był tu magazyn łupów radzieckich, potem magazyny spółdzielni. Dopiero w 1994 roku pasjonaci z lokalnego stowarzyszenia Klub Nowodworski otworzyli muzeum, a w 2011 roku powstał Żuławski Park Historyczny w obecnej formie.
- interaktywne eksponaty
- fragment ostatniego wiatraka
- historia mennonitów
- poddasze pełne osobliwości
- makieta przedwojennego Nowego Dworu
Co zobaczysz w Muzeum Żuławskim
Wystawa zaczyna się na parterze od sali „Stolica Żuław. Delta Wisły”. Centralnym punktem jest fragment wiatraka odwadniającego z Ostaszewa – to najcenniejszy eksponat całej kolekcji. Takich wiatraków były kiedyś na Żuławach setki, ten jest ostatnim zachowanym. Obok stoi makieta przedwojennego Nowego Dworu Gdańskiego, wtedy zwanego Tiegenhof. Można zobaczyć jak wyglądało miasto przed zniszczeniami wojennymi.
W tej samej sali znajdziesz kącik poświęcony firmie Stobbe, która produkowała słynną jałowcówkę – oryginalne butelki po Stobbe’s Machandel przyciągają wzrok. Jest też wielkie koło młyńskie z największego młyna na Żuławach, którego właścicielem był Otto Schlenger.
Interaktywny element wystawy to pompa do odwadniania. Można pokręcić rączką i zobaczyć na tablicy, jak szybko woda wraca. To dobry sposób żeby zrozumieć podstawowy problem Żuław – teren leży poniżej poziomu morza i trzeba go ciągle osuszać.
Mennonici i ich wpływ na Żuławy
Osobna wystawa opowiada o mennonitach – holenderskiej wspólnocie religijnej, która osiedliła się tu w XVI wieku. To oni stworzyli system kanałów i wałów, dzięki którym Żuławy stały się urodzajnym terenem rolniczym. Ekspozycja pokazuje ich wędrówki po świecie i zasługi dla delty Wisły.
Nie brakuje ciekawych postaci o mennonickich korzeniach. Wibe, prekursor kolei linowej, czy Anna German – słynna piosenkarka. Na wystawie można zobaczyć różne formy nagrobne uratowane od zniszczenia: drewnianą stelę z Cyganka, polny kamień, nagrobek w postaci ściętego pnia drzewa.
W okresie międzywojennym Nowy Dwór Gdański słynął z produkcji serów typu ementaler i tylżyckiego. Większość mleczarni należała do Szwajcarów, którzy po wojnie otrzymali odszkodowanie za znacjonalizowany majątek.
Strych pełen osobliwości – podróż w czasie
Najwyższe piętro muzeum to sala stylizowana na poddasze starego domu. Leżą tu przedmioty codziennego użytku, narzędzia rzemieślnicze, sprzęt związany ze starymi zawodami. Ciesielstwo, stolarstwo, pszczelarstwo, tkactwo – każdy zawód ma swój kącik.
Jest też część elektrotechniczna ze starymi urządzeniami. To miejsce dla tych, którzy lubią grzebać w starych rzeczach i zastanawiać się, do czego służyło to czy tamto narzędzie. Dzieci uwielbiają tę salę, bo przypomina prawdziwy strych babci.
Magazynek strażnika wałowego
Rekonstrukcja pomieszczenia strażnika pokazuje, jak ważna była ochrona przeciwpowodziowa. Strażnicy pilnowali wałów i reagowali na każde zagrożenie. System melioracyjny na Żuławach działa do dziś – bez niego region zostałby zalany.
To dobry punkt żeby zrozumieć specyfikę życia na terenach depresyjnych. Woda jest tu stałym zagrożeniem i trzeba o tym pamiętać każdego dnia.
Warsztaty i zajęcia edukacyjne dla dzieci
Żuławski Park Historyczny to nie tylko wystawa. Odbywają się tu warsztaty ceramiczne, zajęcia w pracowni drewna, lekcje kuchni regionalnej. Dzieci mogą ulepić własną ceramikę według tradycyjnych wzorów, nauczyć się podstaw stolarstwa, upiec chleb albo zrobić żuławskie marcepanki i pierniczki.
Lekcje muzealne wykorzystują eksponaty, multimedia i karty pracy. Edukatorzy dostosowują program do wieku grupy. Sale wystawowe zamieniają się w klasę, a zwiedzanie staje się interaktywną lekcją historii.
Park organizuje też wydarzenia kulturalne – Noc Muzeów, Żuławską Kafejkę Historyczną, warsztaty ozdób wielkanocnych, spotkania z ekspertami. W budynku jest sala konferencyjna i pracownie warsztatowe z obróbką drewna i kamienia.
Fragment wiatraka odwadniającego z Ostaszewa to najcenniejszy eksponat żuławski. Jeśli zostanie miejsce tylko na jedno zdjęcie, warto sfotografować właśnie ten niepozorny drewniany fragment.
Dla kogo jest Żuławski Park Historyczny
To miejsce sprawdzi się dla rodzin z dziećmi w każdym wieku. Interaktywne elementy i strych z osobliwościami angażują najmłodszych, a rodzice mogą spokojnie przeczytać opisy wystaw. Miłośnicy historii regionalnej znajdą tu mnóstwo szczegółów o życiu na Żuławach, systemie melioracyjnym i wielokulturowej przeszłości regionu.
Grupy szkolne często łączą zwiedzanie z warsztatami – to dobry sposób na edukację regionalną poza murami szkoły. Zwiedzanie trwa około godziny, z warsztatami można spędzić tu 2-3 godziny.
Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Muzeum Żuławskie jest czynne od wtorku do piątku w godzinach 10:00-16:00, w okresie zimowym (od 1 października) do 15:00. W poniedziałki muzeum jest zamknięte. Najlepiej sprawdzić aktualne godziny przed wizytą na stronie zph.org.pl lub profilu Facebook Żuławskiego Parku Historycznego.
Ceny biletów: Aktualne ceny wstępu warto sprawdzić bezpośrednio w muzeum lub na ich stronie internetowej. Warsztaty i zajęcia edukacyjne mają osobny cennik – koszt zależy od rodzaju zajęć i liczby uczestników.
Wynajem sali konferencyjnej: 150 zł za godzinę. Możliwa organizacja bufetu kawowego i cateringu.
Jak dojechać: Żuławski Park Historyczny znajduje się przy ulicy Kopernika 17 w Nowym Dworze Gdańskim. Z Gdańska można dojechać samochodem drogą krajową nr 7 w kierunku Elbląga, następnie skręcić w Nowy Dwór Gdański – to około 30 km. Parking jest dostępny w pobliżu muzeum. Komunikacją publiczną można dojechać autobusami PKS z Gdańska lub Elbląga.
Nowy Dwór Gdański leży w centrum Żuław, więc wizytę w parku warto połączyć ze zwiedzaniem innych atrakcji regionu – domów podcieniowych, zachowanych wiatraków czy Twierdzy Wisłoujście. Region oferuje też malownicze trasy rowerowe wzdłuż kanałów melioracyjnych.